Menstruatiepijn komt ontzettend vaak voor. Maar 'vaak voorkomend' en 'normaal' zijn niet hetzelfde. Te lang is vrouwen verteld dat hun pijn iets is om gewoon doorheen te bijten, en voor velen heeft die vertraging betekend dat ze jarenlang met een onbehandelde aandoening hebben rondgelopen.

Recent onderzoek laat zien dat het gemiddeld zeven tot tien jaar duurt voordat endometriose wordt vastgesteld, en die wachttijd is eerder langer geworden dan korter.

Dat is een hele tijd om in de overtuiging te leven dat je pijn iets is waar je gewoon mee moet dealen. Het goede nieuws? Weten wat écht het melden waard is, en hoe je dat goed aanpakt, kan die wachttijd flink verkorten.

Wat er eigenlijk gebeurt wanneer je kramp hebt

Menstruatiekrampen komen door het samentrekken van je baarmoeder om je slijmvlies af te stoten. Die samentrekkingen worden aangedreven door prostaglandinen, hormoonachtige stoffen die je lichaam aanmaakt bij het begin van je menstruatie. Hogere prostaglandineniveaus betekenen sterkere samentrekkingen, en dus meer pijn. De samentrekkingen beperken ook kort de bloedtoevoer naar de spier, en daardoor voelen krampen een beetje als de spier-versie van te lang je adem inhouden.

Milde tot matige krampen in de eerste dag of twee van je menstruatie zijn echt normaal, en reageren meestal goed op een vrij verkrijgbare pijnstiller, een kruik, zachte beweging en rust. Medisch heet dit primaire dysmenorroe, oftewel menstruatiepijn zonder onderliggende aandoening.

Het pijnspectrum: waar zit jij?

Menstruatiepijn beweegt zich over een spectrum, en waar jij zit op dat spectrum is belangrijker dan de absolute intensiteit.

Behapbaar.

Je voelt het, je neemt misschien een ibuprofen of paracetamol, maar je kunt nog steeds naar werk, sporten als je wilt, doorslapen en gewoon functioneren. De pijn is binnen een paar dagen verdwenen.

Ontwrichtend.

Je moet je soms ziekmelden, plannen afzeggen, of het grootste deel van dag één opgerold doorbrengen. Pijnstillers helpen, maar lossen het niet helemaal op. Dit is de moeite waard om bij je huisarts aan te kaarten, vooral als het erger wordt.

Ernstig.

Je mist regelmatig werk, school of sociale momenten. De pijn verstoort je slaap, je eten of je dagelijks functioneren. Pijnstillers raken het nauwelijks aan, of je bent stilletjes opgeklommen naar de maximale dosering om het maar door te komen. Dit is een duidelijke reden voor een bezoek aan je huisarts, het liefst met een symptoomdagboek in de hand.

Alarmsignalen om met je huisarts te bespreken

Zorgrichtlijnen en gynaecologen zijn het eens over een duidelijke lijst van klachten die om echt onderzoek vragen, in plaats van weer een doosje paracetamol:

• Pijn die je ervan weerhoudt om te werken, te slapen of normale dingen te doen

• Pijn die niet onder controle te krijgen is met ibuprofen, paracetamol of hormonale anticonceptie

• Pijn die maand op maand of jaar op jaar merkbaar erger wordt

• Pijn in je bekken of onderbuik tussen menstruaties door, niet alleen tijdens

• Pijn tijdens of na seks

• Pijn bij het naar het toilet gaan (plassen of poepen, vooral tijdens je menstruatie)

• Heel hevig bloedverlies (een maandverband of tampon doorweekt elke één tot twee uur, of stolsels groter dan een euromunt)

• Bloedverlies tussen menstruaties of na seks

• Moeite om zwanger te worden, in combinatie met een van bovenstaande klachten

Je hoeft niet alles te kunnen afvinken. Zelfs één van deze klachten is een huisartsbezoek waard.

Aandoeningen waar deze klachten op kunnen wijzen

Als je klachten op iets meer wijzen, kan je huisarts denken aan een van de meest voorkomende aandoeningen. Geen daarvan is een doodvonnis. Voor allemaal zijn er behandelingen. De namen kennen betekent gewoon dat je een meer geïnformeerd gesprek kunt voeren.

Endometriose.

Weefsel dat lijkt op het baarmoederslijmvlies groeit buiten de baarmoeder, op de eierstokken, eileiders of omliggende bekkenorganen. Het bloedt en ontsteekt op het ritme van je cyclus, met als gevolg hevige pijn, zware menstruaties, pijn tijdens seks en soms vruchtbaarheidsproblemen. In Nederland heeft ongeveer 1 op de 10 vrouwen endometriose.

Adenomyose.

Weefsel dat lijkt op het baarmoederslijmvlies groeit ín de spierwand van de baarmoeder zelf. Veelvoorkomende klachten zijn zware, langdurige menstruaties en heftige krampen, vaak met een gevoel van zwaarte of druk in het bekken. Het wordt regelmatig over het hoofd gezien en komt vaak voor in combinatie met endometriose of vleesbomen.

Vleesbomen (myomen).

Goedaardige groeisels in of op de wand van de baarmoeder. Ze variëren enorm in grootte en kunnen zware bloedingen, langdurige menstruaties, druk in het bekken, lage rugpijn en soms pijn tijdens seks veroorzaken. Vleesbomen komen heel veel voor, vooral vanaf je dertigste.

Polycysteus ovariumsyndroom (PCOS).

Een hormonale aandoening die zich vaak laat zien als onregelmatige of overgeslagen menstruaties, maar ook bekkenpijn, hevig bloedverlies wanneer er wel menstruatie is, en andere klachten zoals acne, overmatige haargroei en moeite met afvallen kan veroorzaken.

Bekkenontstekingen.

Aandoeningen zoals een pelvic inflammatory disease (PID) kunnen leiden tot aanhoudende bekkenpijn, ongewone afscheiding en pijn tijdens seks. Goed te behandelen met antibiotica, maar het loont om ze vroeg op te sporen.

Hoe je écht gehoord wordt bij je huisarts

Het allernuttigste wat je kunt doen vóór een afspraak, is twee of drie cycli lang je klachten bijhouden. Een gewoon notitieboekje of een cyclus tracking app is prima. Noteer:

• Wanneer je menstruaties beginnen en eindigen

• Pijnniveau per dag, op een schaal van 1 tot 10

• Welke pijnstillers je hebt genomen, en of die hielpen

• Dagen waarop je werk, slaap of normale activiteiten miste

• Pijn tussen menstruaties door, tijdens seks of bij het naar het toilet gaan

• Hoe hevig het bloedverlies was (stolsels, doorlekken, hoe vaak je per uur verschoonde)

Neem dit mee. Een pagina vol bewijs is veel lastiger weg te wuiven dan "mijn menstruaties voelen echt heftig," en het geeft je huisarts iets concreets om mee te werken.

Een paar zinnen die vaak helpen: "Dit verstoort mijn dagelijks leven." "Ik heb [X pijnstiller / hormonale anticonceptie] geprobeerd, en het is niet genoeg." "Ik wil graag bespreken of ik doorverwezen kan worden naar de gynaecoloog." Voel je je niet gehoord? Dan heb je altijd het recht om een second opinion te vragen of bij een andere huisarts in dezelfde praktijk langs te gaan.

De conclusie

Menstruatiepijn die je leven echt verstoort, is niet iets waar je mee zou moeten leren leven. De jarenlange diagnostische vertraging bij aandoeningen zoals endometriose is reëel, frustrerend en goed gedocumenteerd, maar ook iets wat je kunt verkorten door met duidelijk bewijs en de juiste taal je afspraak in te lopen. Vertrouw op het gevoel dat er iets niet klopt. Blijf aandringen op goed onderzoek. Hoe eerder deze aandoeningen worden ontdekt, hoe meer behandelopties je hebt.

Bronnen

• Thuisarts.nl: Menstruatiepijn. https://www.thuisarts.nl/menstruatiepijn

• Thuisarts.nl: Endometriose. https://www.thuisarts.nl/endometriose

• Thuisarts.nl: Vleesbomen. https://www.thuisarts.nl/vleesbomen

• Thuisarts.nl: PCOS. https://www.thuisarts.nl/pcos

• Radboudumc: Endometriose. https://www.radboudumc.nl/patientenzorg/aandoeningen/endometriose

• Erasmus MC: Vleesbomen (myomen). https://www.erasmusmc.nl/nl-nl/patientenzorg/aandoeningen/vleesbomen

• Endometriose Stichting: Diagnose en doorlooptijden. https://www.endometriose.nl/

• Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG): Patientenvoorlichting. https://www.nvog.nl/patientvoorlichting/

Vrouwen Zorgeloos is een platform over vrouwengezondheid en lifestyle, opgericht om eerlijk advies, echte ervaringen en praktische welzijnstips te delen voor vrouwen in elke levensfase.